Zdrowie kobiet: godna opieka, nie loteria | Razem dla praw kobiet

Standardy opieki okołoporodowej: prawo, które za często istnieje tylko na papierze

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Poród to jedno z niewielu wydarzeń, w których człowiek jest całkowicie zdany na instytucję: na to, jak zbudowana jest sala, ilu jest na dyżurze ludzi i czy ktokolwiek zapyta rodzącą o zdanie. Polskie prawo od lat mówi jasno, że w tym momencie kobieta nie przestaje być podmiotem. Standard organizacyjny opieki okołoporodowej gwarantuje jej prawo do ruchu, do wyboru pozycji, do obecności bliskiej osoby i do kontaktu skóra do skóry z dzieckiem. Problem w tym, że gwarancja spisana w rozporządzeniu i gwarancja odczuwana na porodówce w mniejszym mieście to wciąż dwie różne rzeczy.

Co obiecuje prawo rodzącej

Obowiązujący dziś standard organizacyjny opieki okołoporodowej (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 1756, obowiązuje od 1 stycznia 2019 r.) opisuje minimum cywilizacyjne, którego kobiety w Polsce dobijały się przez ponad dekadę. Rodząca ma prawo do aktywności i swobodnego ruchu w pierwszym okresie porodu. Ma prawo wybrać pozycję, w której ból jest dla niej najmniejszy — a nie leżeć na plecach dlatego, że tak wygodniej personelowi, choć leżenie płasko bywa dla przebiegu porodu mniej korzystne. Ma prawo do obecności osoby bliskiej: partnera, matki, przyjaciółki, douli. Ma wreszcie prawo do tego, żeby zaraz po urodzeniu położono jej dziecko na piersi i nie zabierano bez potrzeby — bo pierwsze minuty kontaktu skóra do skóry uruchamiają konkretne procesy fizjologiczne — takie, które realnie wpływają na zdrowie noworodka i na powodzenie pierwszego karmienia.

To wszystko brzmi oczywiście. Kłopot zaczyna się przy słowie „realizacja".

Papier swoje, oddział swoje

Że przepis i praktyka rozjeżdżają się dramatycznie, wiadomo od dawna. Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z 2016 roku o opiece okołoporodowej na oddziałach położniczych stwierdziła, że w żadnym ze skontrolowanych szpitali nie przestrzegano wszystkich obowiązujących wtedy standardów. Zastrzeżenia dotyczyły warunków lokalowych, wyposażenia, obsady personelu i — co wraca jak refren — zapewnienia rodzącej elementarnej intymności. Kontrola pokazała rzecz niewygodną: samo wpisanie praw do rozporządzenia niczego nie kończy, jeśli za przepisem nie idą pieniądze, etaty i egzekwowanie.

Od tamtej pory zmieniło się sporo i mniej, niż się wydaje. Standard został po latach odbudowany i formalnie obowiązuje. Ale organizacje, które od środka patrzą rodzącym na ręce — przede wszystkim Fundacja Rodzić po Ludzku, która od lat prowadzi monitoring realizacji praw kobiet na porodówkach — wciąż opisują ten sam rozziew. Prawo do znieczulenia bywa fikcją tam, gdzie brakuje anestezjologów. Prawo do obecności bliskiej osoby zależy od dobrej woli oddziału. Prawo do godności i intymności bywa respektowane tylko do progu sali porodowej — a na niej samej już nie zawsze. Standard formalnie obowiązuje, ale jego realizacja wciąż zależy od tego, do którego szpitala i na który dyżur trafi rodząca.

Czego uczy nas rok 2017

Warto pamiętać, jak łatwo te prawa odebrać. Na początku 2017 roku minister zdrowia Konstanty Radziwiłł zdecydował o zniesieniu obowiązujących standardów opieki okołoporodowej. Zamiast domagać się od szpitali, żeby wreszcie dorosły do norm, których — jak pokazała NIK — i tak nie spełniały, rząd uznał, że „humanitarne minimum" nie jest kobietom potrzebne. Razem nazwało to wtedy wprost: atakiem na prawa i godność rodzących, wpisanym w szerszą politykę wobec zdrowia reprodukcyjnego Polek. Standardy udało się później przywrócić, ale lekcja została. Prawo, które funkcjonuje głównie na papierze, jest łatwe do odwrócenia: jednym rozporządzeniem można je znieść, a jego odbudowa zajmuje potem lata.

Dlatego stawka nie polega dziś na tym, żeby standardy „były". One są. Stawka to sprawić, żeby działały wszędzie tak samo — na oddziale klinicznym w wojewódzkim mieście i na porodówce w powiecie, którego oddziału jeszcze nie zamknięto.

Co proponuje Razem

Każdy powiat obejmiemy opieką okołoporodową (…). Poprawimy dostępność opieki okołoporodowej — poszerzymy pakiet gwarantowanych świadczeń i zapewnimy szkolenia rozwijające kompetencje rodzicielskie. Zapewnimy wysoki standard pobytu na oddziałach położniczych (…).— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Zdrowie ponad zyski”, partiarazem.pl

Program przekłada prawo rodzącej z papieru na organizację i pieniądze:

Opieka okołoporodowa w każdym powiecie (pkt 11) — żeby dostęp do godnego porodu nie zależał od tego, czy w okolicy przetrwał oddział, i żeby akcji porodowej nie liczyć w kilometrach do najbliższej porodówki.
Poszerzony pakiet gwarantowanych świadczeń i wysoki standard pobytu na oddziałach położniczych (pkt 14), razem ze szkoleniami rozwijającymi kompetencje rodzicielskie — tak, by prawo do ruchu, wyboru pozycji, znieczulenia i obecności bliskiej osoby było realizowane, a nie zależne od dobrej woli dyżuru.
Egzekwowanie praw pacjenta przez silnego, dofinansowanego Rzecznika Praw Pacjenta z realnymi kompetencjami kontrolnymi (pkt 1) — bo standard, którego nikt nie kontroluje, pozostaje jedynie deklaracją, a nie realnie obowiązującym prawem.
Wsparcie po porodzie — rozwój sieci ośrodków interwencji kryzysowej i opieki środowiskowej (pkt 15), także dla kobiet w depresji poporodowej, których dzisiejszy system zwykle nie widzi.

Wszystko to spina fundament: publiczna ochrona zdrowia finansowana na poziomie co najmniej 8% PKB i finansowanie ryczałtowe zamiast płacenia za procedurę, dzięki któremu mały oddział przestaje być „nierentowną" pozycją w arkuszu, a staje się infrastrukturą bezpieczeństwa.

To, dlaczego porodówki znikają z mapy i jak ryczałt może ten trend odwrócić, rozkładamy na czynniki pierwsze w serwisie o zdrowiu: porodówka w każdym powiecie, a nie w zależności od kodu pocztowego.

Źródła i dalsza lektura

Fundusz Alimentacyjny dla wszystkich rodzin: alimenty to nie sprawa prywatna

Thu, 25 Jun 2026 09:00:00 +0200

Kiedy jeden rodzic przestaje płacić na dziecko, rachunek nie znika — ktoś go po prostu przejmuje. Tym kimś jest zwykle matka, która dokłada do czynszu, butów i obiadów z własnej wypłaty, często przez całe dzieciństwo dziecka. Państwo w tej sytuacji zachowuje się tak, jakby chodziło o prywatną kłótnię dwojga dorosłych, a nie o los dziecka, które ma prawo do utrzymania od obojga rodziców. Razem odwraca ten porządek: alimenty to należność dziecka, a gdy dłużnik ich nie reguluje, wchodzi w to wspólnota — wypłaca świadczenie i sama ściga winnego. Dlatego program partii zapowiada wypłaty z Funduszu Alimentacyjnego dla wszystkich rodzin, bez progu, który dziś odcina większość poszkodowanych.

Próg, który zostawia dzieci bez wsparcia

Fundusz Alimentacyjny istnieje po to, by zastąpić alimenty, których dłużnik nie płaci. Problem w tym, że wpuszcza pod swój dach tylko najuboższych. Świadczenie przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 1209 zł miesięcznie, a jego wysokość ograniczono do 1000 zł na dziecko (kryteria dochodowe — MRiPS, gov.pl). Powyżej progu działa wprawdzie zasada „złotówka za złotówkę", ale sam pułap jest tak nisko ustawiony, że matka pracująca na pełen etat za średnią krajową bardzo szybko z systemu wypada — mimo że drugi rodzic nadal nie łoży ani grosza. Zamiast wsparcia dostaje więc sygnał, że z sytuacją, za którą odpowiada niepłacący drugi rodzic, ma poradzić sobie samodzielnie.

A skala zjawiska jest ogromna. Z raportu Krajowego Rejestru Długów z czerwca 2025 roku wynika, że zaległości alimentacyjne w Polsce sięgnęły 16,4 mld zł i ciążą na 292,4 tys. dłużników, przy średnim długu 56 tys. zł na osobę (KRD, czerwiec 2025). Dług nie rozkłada się przy tym równo między płcie. Blisko 96% zaległej kwoty przypada na ojców — mężczyźni odpowiadają za 15,7 mld zł wobec około 0,7 mld zł po stronie kobiet (KRD, czerwiec 2025). Za tą dysproporcją stoi trwała prawidłowość, a nie przypadek: opieka nad dzieckiem najczęściej zostaje przy matce, a razem z nią cały ciężar, który powinni dźwigać oboje rodzice.

Kiedy niepłacenie staje się przemocą

Łatwo potraktować niepłacenie alimentów jako zaniedbanie albo skutek biedy. Bywa i tak, ale znacznie częściej jest to świadoma strategia — sposób na to, by po rozstaniu dalej kontrolować i karać drugą stronę przez pieniądze. Partia Razem nazywa to wprost jedną z form przemocy ekonomicznej i podkreśla, że w grupie uchylających się od alimentów przytłaczającą większość stanowią ojcowie, a ofiarami są przede wszystkim matki i dzieci (stanowisko Rady Krajowej z 7 stycznia 2016). W tym samym dokumencie partia przywołuje dane Centrum Praw Kobiet, według których zalega się aż z 84% wszystkich zobowiązań alimentacyjnych (dane CPK, 2016) — to obraz zjawiska masowego, a nie marginesu.

Ukrywanie dochodów, przepisywanie majątku, praca „na czarno" czy ucieczka w fikcyjne samozatrudnienie sprawiają, że egzekucja komornicza często kończy się niczym. Dziecko nie może jednak zaczekać z jedzeniem, aż sąd i komornik dopadną rodzica. Właśnie tę lukę ma domykać fundusz: państwo płaci od razu, a potem samo dochodzi swojego od dłużnika.

Co znaczy „dla wszystkich rodzin"

Sednem propozycji Razem jest zniesienie kryterium dochodowego. Dziś fundusz pyta najpierw o zamożność poszkodowanej rodziny, a dopiero potem o krzywdę dziecka. Po zmianie kolejność się odwraca: jeśli zasądzone alimenty nie wpływają, świadczenie należy się dziecku niezależnie od tego, ile zarabia rodzic, przy którym mieszka. Zamożność matki przestaje być powodem, by zwolnić ojca z odpowiedzialności — bo obowiązek alimentacyjny obciąża dłużnika, a nie tego z rodziców, który został z dzieckiem.

Do tego dochodzą prostsze procedury, niższe koszty formalności i darmowa pomoc prawna w sprawach o alimenty. Bez niej samotny rodzic mierzy się z sądem, komornikiem i sądem rodzinnym, żonglując pracą i opieką — a często po prostu rezygnuje, bo nie ma czasu ani pieniędzy na prawnika. Państwo, które dziś przerzuca skutki własnej opieszałości egzekucyjnej na matki, ma zamiast tego zacząć działać po ich stronie.

Uwaga o kosztach. Zniesienie kryterium dochodowego rozszerza krąg uprawnionych rodzin, więc podniesie wydatki na fundusz. Program Razem nie podaje kwoty tej zmiany, a rzetelny szacunek wymagałby danych o liczbie rodzin z niepłaconymi alimentami powyżej dzisiejszego progu. Traktujemy to jako kierunek reformy, nie jako policzony koszt.

Co proponuje Razem

Zagwarantujemy wypłatę świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego dla wszystkich rodzin. Uprościmy procedury, obniżymy koszty i zapewnimy darmową pomoc prawną w sprawach o alimenty.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Państwo, na które możesz liczyć”, partiarazem.pl

Fundusz Alimentacyjny dla wszystkich rodzin — koniec z kryterium dochodowym, które dziś odcina większość poszkodowanych dzieci od wsparcia.
Prostsze procedury i niższe koszty — mniej formalności między rodzicem a należnym dziecku świadczeniem.
Darmowa pomoc prawna w sprawach o alimenty, żeby dochodzenie należności nie zależało od zasobności portfela.
Ciężar egzekucji po stronie państwa — to wspólnota, a nie samotna matka, ściga dłużnika alimentacyjnego.

Bezpieczeństwo ekonomiczne matek nie zaczyna się dopiero w sądzie rodzinnym — buduje się je też przez stabilną, uczciwie opłacaną pracę, z której trudniej ukryć dochód przed komornikiem. Dlaczego prekarne zatrudnienie ułatwia ucieczkę od alimentów i jak to zmienić, rozkładamy w siostrzanym serwisie: Koniec z plagą śmieciówek.